Onvermijdelijk?

wetenschap | substack | 15 aug 25

Een bevriende lezer stuurde een artikel met daarbij de vraag: 'Wat vind je hier nou van, Bicker, jij met je altijd maar optimistische nieuws?'

Het artikel had als titel: "Collapse: A Framework for Understanding and Navigating the Decline of Industrial Civilisation" en als ondertitel "Global industrial civilisation is collapsing and there is nothing we can do to prevent it."

Hoppakee. Daar is geen woord Frans bij.

Dus ik nam me voor om het te bestuderen en van repliek te dienen. Maar dat is demoraliserend werk. In plaats van een betoog op te bouwen, ben je alleen maar bezig iemand anders zijn betoog af te breken. Soms moet dat, maar het is niet leuk. Het is negatief werk, en tijdrovend. Als je iemand serieus weerwoord wilt geven moet je zorgvuldig te werk gaan. Dus net toen ik me eraan zette, bedacht ik - AI.

Ik stopte het hele artikel in ChatGPT en kreeg een antwoord binnen 30 seconden. Het was verbluffend. Ik kan geen beter woord bedenken. Omdat het héél gedetailleerd het betoog uit elkaar had gevlooid, complimenten gaf voor goed onderbouwde argumenten, en precies aangaf waar en waarom de stelling uiteindelijk niet werd geschraagd door de argumenten. U kunt het helemaal lezen achter de link.

(ik ben benieuwd, tussendoor, of ChatGPT toestaat dat je iets deelt met duizenden mensen. Ik hoor graag of u het item kunt openen.)

ChatGPT

Nu we het er toch over hebben - er is mij al meermalen gevraagd waarom ik deze nieuwsbrief niet door AI laat schrijven. Niks is toch makkelijker? Verhaal vinden, samenvattinkje maken, kop erop en klaar is Kees.

Ik ben er vorig jaar mee begonnen. Maar hield al snel weer op. Ik had het geduld niet om ChatGPT te trainen. Ik vroeg hem om eerst alle Bickers van de afgelopen 12 jaar te lezen. Dan heb je een beetje een idee van de toon en inhoud, dacht ik. Een stuk of 6.000 artikeltjes, dat moet hij toch in een paar minuten kunnen lezen?

Hij begon met allerlei verhalen aan te dragen van 12 maanden of ouder. Toen ik vroeg om actuele verhalen, kwam hij daarmee - maar nog steeds brave stukjes zoals je die in de populair-wetenschappelijke media kunt vinden. (Scientias, Science Alert, BBC, IFL Science, Nautilus, etc) Geen enkele verrassende vondst. Nu weet ik zeker dat ik hem verder had kunnen opvoeden. Misschien dat ik later nog wel eens doe. Maar op dat moment leek het tijdrovender dan het gewone ouderwetse handwerk. En een stuk minder leuk! Want, voor het geval u dat nog niet door had: ik schrijf deze nieuwsbrieven vooral voor mijn eigen lol. En om te leren. Ik snap iets pas als ik het moet opschrijven.

Dus deze Neanderthaler gaat voorlopig gewoon maar door.

Tot slot nog een tip: de aflevering van de podcast 'Acquired' getiteld: Google AI. Vier uur, wel. Maar voor mij een fantastische blik in de cultuur van Silicon Valley, en de moed en brille van de mensen die ons AI hebben gebracht.

Maar 't mag wat kosten

technologie | Tomas Pueyo | 30 jan 26

Meta en andere bedrijven die AI ontwikkelen bieden een bonus van 100 miljoen dollar aan top-researchers. Hoe kun je in vredesnaam dat soort bedragen rechtvaardigen?

Dat is de vraag waarmee Tomas Pueyo zijn essay begint. Aan het eind van zijn verhaal concludeert hij: er zijn tientallen miljarden gecommitteerd in het verbeteren van de hardware, het vergroten van de capaciteit. Maar de extra sprongen in de verbetering van AI komen door mensenwerk: a) het verbeteren van de algoritmes, en b) manieren bedenken om de belemmeringen van de capaciteitsgroei van AI weg te nemen. 'Unhobbling' is het nieuwe woord daarvoor.

Vergeleken met de honderden miljarden die wordt geïnvesteerd in hardware en algoritmes is 100 miljoen dollar per wetenschapper een verantwoorde investering in de bijzondere 'software.' En als het einddoel, Artificial General Intelligence (AGI), in zicht komt - het creëren van een 'god,' een AI die slimmer is dan mensen - zou je dan beknibbelen op research? Of er vol voor gaan?

Pfoe.

Als je het historisch bekijkt, is het inderdaad historisch:

(Bedragen zijn percentages van BBP, dat is een goede manieren om investeringen over een periode van tientallen jaren te vergelijken. Je haalt dingen als inflatie en devaluatie eruit. - ARK Invest is een beleggingsfonds dat zich richt op 'disruptive' innovatie.)

Pueyo denkt dat AGI binnen vijf jaar mogelijk is. Dus de vraag is: op welke veronderstellingen is deze heroïsche visie gebaseerd?

Allereerst verbeteringen in de algoritmes. Pueyo concludeert: 'Het ziet er naar uit dat we de algoritmes kunnen verbeteren met 0,4 tot 0,5 ordes van grootte per jaar, de komende vijf jaar. Dat zullen we niet eeuwig volhouden, maar we doen het al iets meer dan tien jaar, dus waarschijnlijk lukt dat de komende vijf jaar ook nog wel. Als dat zo is, dan hebben we in 2030 algoritmes die 300x beter zijn dan nu.'

Maar veel doorbraken in de ontwikkeling van AI zijn het gevolg van 'unhobbling.' Oftewel: het wegnemen van drempels die verbetering van de software in de weg staan.

Een paar voorbeelden:

Reinforcement Learning with Human Feedback (RLHF, die kende u misschien al).

'Gedachtengang:' als u een vraag krijgt en antwoordt met het eerste wat u te binnen schiet, is de kans groot dat dat niet het beste antwoord is. Dat doet een AI niet beter. Dus je traint hem om zijn antwoord te formuleren in stappen, zodat hij over iedere stap nadenkt voordat hij het antwoord formuleert.

'Distilleren,' een sjieke manier om te zeggen: laat de AI leren van andere AI's. Lekker goedkoop. DeepSeek parasiteert kennelijk op deze manier op OpenAI’s ChatGPT: als je hem vraagt 'welk model ben je?' antwoordt hij 'I am ChatGPT.'

'De Chinezen doen dit de hele tijd,' schrijft Pueyo. 'Kennelijk is de Chinese Kimi K2.5 net zo goed als de nieuwste Claude Opus 4.5, en een achtste van de prijs. Maar als je 't hem vraagt, denkt dat hij Claude is.'

'Mixture of Experts' - je kunt beter een aantal AI's bouwen met ieder een eigen expertise, dan één die alles moet weten.

'Geheugen.' Kent u het oude grapje: 'een AI is net zoiets als onbeperkt stagiaires. Ze nemen je heel veel werk uit handen maar je moet wel alles controleren wat ze zeggen.' Pueyo schrijft: 'Als een LLM niet weet wat je de vorige keer hebt besproken, en je ieder gesprek opnieuw bij 't begin moet beginnen, dan is het net alsof je iedere keer een nieuwe stagiair moet inwerken. Vreselijk. Dus LLM's hebben tegenwoordig een geheugen dat de hoofdpunten van de vorige gesprekken onthoudt.'

Zo bespreekt hij 13 'unhobblings.' Hij schat dat iedere 'drempelverwijdering' de efficiëntie 10x verbetert.

Hij concludeert: het ziet er naar uit dat de vier drijvende krachten achter AI zullen blijven stuwen.

a. computers worden beter, deels door de wet van Moore, en deels door de ontwikkeling van GPU's (speciale processoren voor AI) die nu nog maar in hun kinderschoenen staan

b. we hebben het geld om onze investeringen te verdubbelen, ieder jaar

c. algoritmes worden ieder jaar 3-4x beter, al tien jaar lang

d. 'unhobblings' zijn al net zo effectief

'Alles bij elkaar betekent dit dat AI's ieder jaar 50x intelligenter worden,' zegt Pueyo. 'Extrapoleer dat over de jaren, en dan is het zeer waarschijnlijk dat we in 2030 bovenmenselijke intelligentie hebben gecreëerd.'

'Je gaat 't pas zien ...'

psychologie | PNAS via Tyler Cowen | 14 jan 25

'... als je 't door hebt,' zei Johan Cruijff.

Deze studie van 328 topvoetballers - waaronder die van de nationale elftallen van Brazilië en Zweden - concludeert dat ze bovengemiddelde cognitieve vaardigheden hebben: beter in planning, geheugen, en beslisvaardigheid. Qua persoonlijkheid zijn ze meer 'conscientious' (het woordenboek helpt hier niet. Bewust? Gewetensvol? Nauwkeurig?). En ze staan open voor nieuwe ervaringen, en zijn minder neurotisch.

Fukuyama vs Cowen

economie, geschiedenis | The UnPopulist | 26 jan 26

Voor de liefhebber. Historicus Francis Fukuyama en liberalistisch econoom Tyler Cowen, twee grote denkers in de VS, de in debat. Toegegeven, een betrekkelijk smal thema: 'Heeft Amerika een sterkere overheid nodig?' De één zegt: als je biljoenen aan staatsschuld hebt kun je op zeker moment niet doen wat je wilt doen. De ander zegt: als de economie een half procent harder groeit - en dat kan, want AI - werk je die schuld gewoon weg.

Maar er komt ook van alles anders voorbij. Ze zijn beiden opvallend bezorgd over de president. (in audio, 60 minuten, en ook transcript voor ongeduldige mensen zoals De Bicker)

Heeft het volk macht?

politiek | Paul Krugman | 28 jan 26

Je ziet demonstraties, soms massale. In Iran, in China, in de VS. En daarvoor in Egypte, Argentinië, Thailand, Slowakije, enzovoorts. En je denkt: wat moedig, en wat machteloos. De meeste gaan toch als een nachtkaars uit? Macht kan alleen met macht worden bestreden. Dus we kijken naar de 'instituten:' de rechterlijke macht, de pers, de oppositie in de volksvertegenwoordiging. Die zouden in staat moeten zijn om de uitvoerende macht te corrigeren.

Maar dit artikel zette me aan het denken - misschien werkt het ook omgekeerd. Als een volksopstand massaal genoeg is, kan die politici moed geven. Als ze zich in de rug gedekt voelen. Of als ze een spiegel wordt voorgehouden. Je kijkt naar de moed van die brave burgers in besneeuwd Minnesota, in je warme kamer op Capitol Hill ... begin je je dan niet een beetje te schamen? Is dat niet echte demo-cratie?

VS: 62%

economie | Visual Capitalist | 25 jan 26

De NAVO zelf schat dat alle lidstaten vorig jaar 2% of meer van hun BBP hebben bijgedragen.

India

technologie | Ember | 22 jan 26

India maakt een snellere transitie van bio-energiebronnen naar elektriciteit. Het voordeel van later starten. Hoe dit kan, wordt in het artikel uitgelegd.

Japan

wetenschap | via Adam Tooze | 22 jan 26

In 2023 kromp de bevolking met 850.000 mensen. In 2025 waren er nog 123 miljoen Japanners. De daling begon na 2010, toen de bevolking piekte op 128 miljoen. Volgens deze grafiek, afgeleid uit gegevens van het Japanse Nationaal Instituut voor Bevolkingsonderzoek (NIPSS), versnelt de krimp. Toenemende immigratie vertraagt het tempo.

Groenland

tech, politiek | ChannelPro | 1 juni 25(!)

'AI slurpt ongelooflijk veel energie en water, grotendeels om de chips te koelen. Is een probleem voor Amerikaans elektriciteitsnetwerk en watervoorzieningen, er is groeiende oppositie tegen datacenters van omwonenden. In Groenland hernieuwbare energie en water in overvloed, natuurlijke koeling dankzij ijzige wind, en het is lekker leeg en NIMBY-vrij om sci-fi steden voor tech-miljardairs te bouwen. Ligt precies tussen EU en VS, dus makkelijk kabels te leggen. Het spul dat je nodig hebt om batterijen en chips en raketten te maken zit in de grond. 

Als je alleen militaire bases en grondstoffen wil in Groenland, hoef je niet eigenaar te zijn. Maar als het "brein" van de VS zich in het buitenland zou bevinden, onder buitenlandse jurisdictie, is dat niet acceptabel. Als AI de 'olie' van de 21ste eeuw wordt, en de leiders in AI dingen echt op een kolossale schaal zien groeien (wat nodig is om hun beurskoersen te rechtvaardigen), wordt de plek waar je het bouwt geopolitiek belangrijk (denk ook aan Taiwan en TSMC). En voor James Bond-slechteriken als Musk en Thiel heeft het een geweldige esthetiek, een blanco vel om hun visie op te tekenen.'

Maar als deze theorie klopt - waarom dan niet Alaska? 

ingezonden door R. Leslie

Epstein

politiek | Democracy Docket | 19 jan 26

Er zijn nu meer dan 30 dagen verstreken sinds de dag dat het Amerikaanse Ministerie van Justitie alle 'Epstein-Files' had moeten vrijgeven, zoals opgedragen door het Congres. Tot nu toe is minder dan 1% openbaar gemaakt. Zegt van het Ministerie zelf.

Intelligente mensen zijn 'socialer'

psychologie | Aporia | 12 jan 26

Voordat we hier in duiken moeten we met elkaar afspreken: is 'socialer' de beste vertaling voor 'more liberal' in Amerikaans taalgebruik? Betekent 'liberal' 'sociaal betrokken?' Of 'vooruitstrevend?' Of 'links?' Het artikel zelf zegt: 'Intelligente mensen zijn minder racistisch, seksistisch en homofoob. Ze zijn minder religieus en minder nationalistisch. Ze steunen vrije meningsuiting, immigratie, seksuele vrijheid, abortus, homo-huwelijken en legalisatie van marihuana.' En zegt: 'liberal betekent niet 'woke' en ook niet 'Democrat' (als in de politieke partij).'

Hoe komt dit? Een reden is een cognitieve denkfout. 'Ze extrapoleren vanuit hun eigen ervaringen en denken dat minder normatieve beperkingen zal leiden tot meer welbevinden in de maatschappij.' Een andere is: intelligente mensen zijn minder instinctief, zijn geduldiger en kunnen beter relativeren.

Trump

politiek | NY Times | datum

Ezra Klein interviewt Yuval Levin, een commentator en auteur uit de traditionele hoek van conservatieven. Die zegt: president Trump heeft helemaal niet zo veel gedaan als we denken. Beleid wordt meestal gevormd door wetgeving, dat verankert voornemens voor langer dan een ambtsperiode. Maar bij Trump zie je 'veel activiteit, weinig actie.' 'Trump heeft in zijn eerste jaar minder wetten getekend dan enig andere president in de recente geschiedenis.'

Kleinere overheid? De zogenaamde “big, beautiful bill” verhoogde uitgaven voor immigratiebeleid en defensie, de rest bleef gelijk - dus de federale overheid gaf vorig jaar méér uit dan in 2024 - 4%, om precies te zijn.

De Senaat heeft wel degelijk teruggeduwd. 'Op de website staat een lijst van kandidaten voor overheidsfuncties die zijn aangedragen door Trump, maar daarna weer ingetrokken omdat ze niet werden gesteund door een meerderheid. Dat zijn er 54 tot nu toe.' Eentje per week, gemiddeld.

Ook de rechtbanken houden deze regering in toom. Er zijn 573 zaken tegen de regering aangespannen tot nu toe; ongeveer 230 zijn nog gaande. 'Van de zaken die zijn beslist heeft de regering er 57% verloren. Dat is heel, heel zwak voor een federale regering in federale rechtbanken.'

Wel heeft Trump culturele invloed gehad. Universiteiten zijn gedwongen om na te denken over hun financiën. Overheidssubsidies zijn niet meer vanzelfsprekend. Hetzelfde geldt voor andere landen: de VS is niet langer de vanzelfsprekende bondgenoot. 'De stabiliteit die mogelijk werd gemaakt door een voorspelbare, betrouwbare overheid was een enorme subsidie voor het dagelijks leven in Amerika.'

Tot slot een citaat dat hier niks mee te maken heeft maar te mooi is om niet door te geven: Ezra Klein citeert een voormalige stafmedewerker in het Witte Huis, die hem vertelde: 'Donald Trump een briefing geven voelt alsof je probeert een eekhoorn te vangen in je tuin.'

(tip R. Leslie)

Niet te snel oordelen

wetenschap | The Guardian | 13 jan 26

Bewonderenswaardig voorbeeld van evenwichtige verslaggeving door The Guardian. De krant rapporteerde net als talloze andere media over zogenaamde 'microplastics' die in hersenen, testes, placenta en aderen van mensen waren aangetroffen. Nu doet de krant uitgebreid verslag van wetenschappers (waaronder Frederic Béen van VU Amsterdam) die de degelijkheid van deze studies in twijfel trekken. 'Er is geen twijfel dat er plastic-vervuiling in de natuur is,' zegt het artikel. 'Maar het is niet duidelijk of dit gevaar oplevert voor de gezondheid.'

De kritiek richt zich vooral op de methodologie van de eerste onderzoeken. Er is geen suggestie dat we ons geen zorgen meer hoeven maken; wel, dat we beter onderzoek moeten doen voordat we beslissen of er een probleem is of niet.

Groenland kopen?

economie | Tyler Cowen | 9 jan 26

De discussie over Groenland doet econoom Tyler Cowen denken aan zijn eigen onderzoek, 20 jaar geleden, in een dorpje in Mexico. General Motors wilde een circuit bouwen om daar auto's te testen, en was bereid om fors te betalen voor de grond in en naast het straatarme dorp. 'De onderhandelingen duurden niet lang. De dorpsbewoners voelden zich niet gerespecteerd, ze vertrouwden het aanbod niet, en waren bang dat ze onder voet zouden worden gelopen. Ook de belofte van betere wegen, scholen en artsen - plus meer geld - had geen effect.'

Groenlanders moeten verleid worden, niet omgekocht, concludeert Cowen. Dat vergt misschien 20, 30 jaar geduld.

Af en toe ....

politiek | NY Times | 10 jan 26

... zie je een glimp van oppositie onder Amerikaanse politici. President Trump wilde subsidies voor wetenschappelijk onderzoek met 22% verminderen; 'fundamenteel' onderzoek zelfs halveren (56% eraf). Een coalitie van Democraten én Republikeinen in de Senaat heeft vorige week een akkoord bereikt over een tegenvoorstel: 4% minder voor de totale begroting, en een korting van minder dan 1% voor fundamenteel onderzoek.

Hoed u voor namaak

nieuws | YouTube | 11 jan 26

Ik ben de afgelopen tien dagen al door twee verschillende Bicker-abonnees getipt over video's op YouTube van de hand van de invloedrijke Amerikaanse journalist George F. Will. Hij was adviseur van Ronald Reagan, winnaar van een Pulitzer voor journalistiek werk, tientallen jaren columnist voor allerlei media, en nu nog steeds voor de Washington Post, de krant van Trump-lakei Jeff Bezos.

Maar deze video is duidelijk nep - de lippen van George Will bewegen niet synchroon met de gesproken tekst. Hetzelfde geldt voor deze video. De stem lijkt op die van George Will, maar ja, AI ...?

Deze video is van YouTube gehaald 'door de uploader,' meldt YouTube.

Als ik zoek op 'George Will' krijg ik een serie video's die allemaal dateren van 'twee weken geleden.' De afzender is 'George F. Will,' maar het kanaal heeft 86 volgers ... De video's hebben spectaculaire titels als 'Trump declares emergency powers' en "Fox News STOPS BROADCAST after Trump LOSES CONTROL ON AIR.'

Dergelijk spectaculair nieuws zou binnen minuten moeten zijn overgenomen door de andere media, maar dat is niet het geval. Kortom - aanwijzingen dat beeld en geluid van Will zijn 'gekaapt' door een onruststoker.

Dalende

tech | FT | 3 okt 25

Dit is al weer wat ouder (in Bicker-lichtjaren), maar toch het overdenken waard voor wie zich zorgen maakt over 'sociale media.' Bovenstaand resultaten van een doorlopende enquete onder 250.000 respondenten in 50 landen, in opdracht van de Financial Times. Alleen onder oudjes neemt aandacht voor 'sociale media' toe, de jongeren kijken er sinds 2022 steeds minder naar. (FT is zeer zuinig tegenover non-abonnees, dus als de link niet werkt, gebruik archive.ph.)